Memoria de unos días inolvidables en O Barqueiro

(“VI Xornadas Memoria dun Tempo”, agosto de 2016)

14231240_657503764408459_4838054442183619726_o

No centro Matías Escalera Cordero- mestre  e escritor madrileño- recitando un poema durante a celebración da IV Homenaxe a Republicanos e Libertarios na Ponte Vella do Barqueiro. Á súa esquerda, Hilda Farfante- antiga mestra e familiar de mestres asturianos represaliados- e á dereita, Bernardo Penabade -filólogo e mestre no IES Perdouro de Burela –  quen realizou unha adaptación en galego do poema de Matías.

Por Matías Escalera Cordero

Este verano, tuve la suerte de ir dos veces a Galicia, la primera, a la Feria del Libro de A Coruña, a principios de agosto, y, la segunda, a mi querida Mariña Alta de Lugo, a la segunda edición de la Feria del Libro de Burela, a finales de ese mismo mes. Y, durante ese fin de semana, tuve la inmensa fortuna de participar en las “VI Xornadas Memoria dun Tempo”, en O Barqueiro, del concello de Mañón, organizadas por un grupo de personas asombrosas, que contra toda previsión lógica logran, años tras año, organizar unos encuentros de calidad e intensidad extraordinarias.

Entre los actos que constituyen las jornadas, desde hace cuatro años, está el emocionante homenaje a las víctimas republicanas y libertarias asesinados en el cercano Ponte Vella do Barqueiro.

Justo el año pasado, durante la primera edición de la Feria del Libro de Burela, tuve la oportunidad de conocer, a través de la persona que me ha conectado con la memoria de la Mariña Alta, mi queridísimo amigo Bernardo Penabade, alma de tantas cosas buenas en toda la comarca, los sucesos acaecidos en ese lugar, durante un paseo inolvidable acompañado de Hilda Farfante, otro espíritu indomable de la memoria y de la dignidad de las víctimas, y de la novelista Marta Sanz, que había sido invitada, como yo mismo, a la Feria del Libro de Burela.

A lo largo de ese paseo, Hilda y Bernardo nos fueron contando lo allí acontecido y, desde ese momento, me propuse contribuir de algún modo al homenaje que al borde del camino, junto al pequeño monolito que recuerda y honra a las víctimas, cada año, desde hace unos cuantos, allí se celebra. Y este verano pude cumplir ese deseo… Así, cuando Bernardo Penabade me dijo que mi estancia en Burela coincidiría con las Xornadas de O Barqueiro mi alegría fue enorme.

El acto fue intenso, emocionante, sencillo, verdadero y austero, como eran las víctimas… Hubo intervenciones al borde del llanto, y otras directamente entre lágrimas, y las bellas canciones de Andrés Rodríguez; todo con una dignidad acorde con la de quienes recordábamos… Mi intervención fue la lectura de un poema de mi último poemario, “LA CACERÍA DE LOS HOMBRES CONEJOS”, dedicado a todas las víctimas de la barbarie fascista y militarista, que Bernardo Penabade tradujo al gallego, en una versión intensísima, exacta y vibrante que nos estranguló la garganta, por momentos. Gracias por ello, querido amigo; y gracias a todos por acogernos como lo hicisteis, a mí y a los otros forasteros que, de modo casual o intencionado, participamos en ese acto.

Pero el verano y las circunstancias me iban a hacer otro hermoso regalo, asistir a algunas de las sesiones de las Xornadas, además de al homenaje a las víctimas de la Ponte Vella… Especialmente, asistir a la hermosa intervención de Claudio Rodríguez Fer (que, parece increíble la casualidad, aunque esta en realidad finalmente no exista, fue la persona amiga que me ayudó a presentar mi último libro en la Feria de A Coruña, unas semanas antes, sin saber aún, ninguno de los dos, que de nuevo coincidiríamos en O Barqueiro) y su mujer Carmen Blanco, con unas actuaciones plenas de emoción y contenido, dedicada a las “mulleres libres e vida liberada fronte á ditadura”.

Y para culminar todo, tuve la inmensa suerte de asistir también al conmovedor recital protagonizado por Miro Casabella, el primer cantautor gallego al que en mi juventud escuché (junto con mis muy queridos y admirados Fuxan Os Ventos); y, de nuevo, Andrés Rodríguez, en el Bar Queiro, de O Barqueiro. Un broche de oro a unos días maravillosos. Moitas grazas, compañeiros.

Matías Escalera Cordero ( Madrid, 1956) é licenciado en Filoloxía Hispánica pola Universidade Autónoma. De xoven, foi bolseiro do Instituto Pushkin de xoven, exerceu a docencia na universidade de Ljublijana (Eslovenia). Agora é mestre en  Alcalá de Henares ademáis de adicarse ao xornalismo especializado e á literatura a través da edición e da escrita en todos os xéneros, conseguindo premios como o Margarita Xirgu en 2009, pola súa labor dramatúrxica. O seu último poemario foi presentado este 2016 na Feira do Libro da Coruña e titúlase Del amor: de los amos y del poder: de los esclavos (Amargord, Madrid). Forma parte de AMECECA, asociación creada no 2010 para “restaurar la dignidad y la memoria de las víctimas republicanas de la Guerra Civil y la Posguerra en la ciudad de Cáceres”. No 2014, levantaron un Memorial no cemiterio desta cidade extremeña.

Outro día calquera?

(Texto de Marco Pereira Oliveira sobre as Xornadas Memoria dun tempo)

marco-oliveira

No centro da imaxe, Marco Pereira (estudante e presentador do programa de radio “Grandes Voces do Noso Mundo en Radio Burela) acompañado de Leticia Breijo (socia activa de Nordés) logo de depositar flores no monolito da Ponte Vella do Barqueiro.

 

O 27 de agosto, como outro día calquera, levanteime e fixen moi rapidamente todas esas cousas que facemos todas as mañás. Tiña inmensa alegría xa que ía asistir a un acto moi importante. Ese evento era -nada mais e nada menos- unha das Xornadas da Memoria, que se celebra nas beiras do río Sor, concretamente na ponte do Barqueiro.
Nese acto lembrámonos das vítimas que deixou a guerra Civil española. En moitos casos, as familias aínda non saben dos seus familiares. Este é o caso de Hilda Farfante, unha muller de 85 anos, que foi mestra, orfa de pai e nai fusilados. Tiven a sorte de falar persoalmente con Hilda e de saber que foi gañadora dun premio Goya. Emocionoume escoitala contar a súa historia entre bágoas.
Escoitei con moita atención as palabras de María Xesús Armada Castaño, de Matías Escalera e de dúas persoas que leron un poema en conxunto. Só sei que eran dúas persoas do público, totalmente descoñecidas. O home era un ferroviario asturiano; da muller non sei nada, só que recitaba moi ben.
Antes das intervencións e por entre elas, o cantautor Andrés Fernández -do Carballiño- interpretounos diversos temas musicais. O que máis me chamou a atención foi o último: o “canto á liberdade” de José Antonio Labordeta.


Habrá un día entre todos
que al levantar la vista
veremos una tierra
que ponga libertad.


Todo iso foi pola mañá. Á noite, aínda retornamos ao Barqueiro, desta vez para asistir a un concerto de Miro Casavella. Mais diso falarei noutra entrada.

Marco Pereira (A Regueira, Xove, 1993) é estudante do Ciclo Superior de Administración e Finanzas no Instituto Perdouro de Burela. O seu camiño radiofónico comezou en Radio Valadouro e prosegue en Radio Burela, onde presenta xunta Elena Valle o programa “Grandes Voces do Noso Mundo”. Ambos forman parte dun equipo do que tedes toda a información aquí.

Homenaxe, “A pegada dos avós”, Miro Casabella e Andrés Rodríguez nas VI Xornadas “Memoria dun tempo”

Mañá, sábado 27, teremos a “IV homenaxe a republicanos e libertarios” na Ponte Vella do Barqueiro á 13:00h., estructura de metal e pedra que une o Concello de Mañón co do Vicedo e as provincias de A Coruña e Lugo.

11953306_496644963827674_602058592032130346_o

Homenaxe-de-mans-dadas (Ponte Vella do Barqueiro)

Esta homenaxe, guiada por Bernardo Penabade -filólogo e profesor no IES Perdouro de Burela-, é o culmen das xornadas. O momento máis emotivo, que pretende unir e irmandar á xente que ata alí se achega, da cabida a poemas, verbas, xestos e cancións que crean a atmósfera correcta para rememorar o pasado e camiñar cara un futuro xuntos. Nos anos anteriores tivemos intervencións de familiares: María Jesús Armada, neta do alcalde republicano asesinado do Barqueiro, e Sara G.Rivera. Cancións de Andrés Rodríguez. Verbas de Hilda Farfante, filla de mestres asturianos represaliados. Cancións de Mini e Mero. Verbas de Luis Real, impulsor das xornadas Memoria dun tempo..

Agardámosvos, con flores ou sen elas, con verbas ou sen elas, con xestos ou sen eles.

Ás 20:30h.  teremos a proxección do documental “A pegada dos avós”, de Xosé Abad,  no Salón de Actos do Concello de Mañón (O Barqueiro). Contaremos coa presenza de Aitana Tubío para falarnos da experiencia do rodaxe e do seu contido. Este film fala do proceso que un grupo de rapaces e rapazas -de Bacharelato dun instituto galego- realiza para adentrarse no coñecemento da memoria histórica da súa cidade a través do estudo de dous casos “que non veñen nos libros de texto”. É por iso que recomendamos o visionado desta película para tódolos públicos, pero especialmente para profesionais do ensino e, sobre todo, estudantes de Secundaria e Bacharelato.

Cartel La Huella de los abuelos

E para pechar o gran cartel das VI xornadas “Memoria dun tempo”, contaremos cun recital de Miro Casabella e Andrés F. Rodríguez, ás 23:00h.,  no bar “O Bar Queiro” (preto da intersección que une a carretera nacional coa propia que vai Bares) .

Miro-el-trovador-del-tercer-milenioMiro Casabella (Ferreira do Valadouro), cantautor galego cunha ampla experiencia xa antes de formar parte de grupos como Voces Ceibes, representante da “Nova Canción Galega”, e de DOA, representate do “Movemento Popular da Canción Galega”. Cunha traxectoria en Cataluña anterior ao seu primeiro elepé, chamado Ti, Galiza (Ariola,1977), unha das cancións máis coñecidas é “O meu país”. O seu último disco –Orvallo (Picap)- é do 2004, e aínda que as súas aparicións menguaron co paso dos anos, sempre ten tempo para homenaxes e recitais como o de mañá.

 

DSC_0045

Andrés F. Rodríguez, nado en Ourense, é comercial pero o seu verdadeiro “eu” é o de cantautor. Pupilo de Suso Vaamonde, realiza recitais alí onde o reclamen, pola súa zona -O Carballiño- como fóra dela -Espasante, O Barqueiro-. Leva participando con Nordés  cantando na “Homenaxe da ponte” e dende a III-IV edición das xornadas, cos recitais ” Cancións para un tempo de loita 1 e 2″, e logo colaborando co aqueles convidados que se achegaron, como Mini e Mero.

Carmen Blanco e Claudio Rodríguez Fer nas VI Xornadas “Memoria dun tempo”

carmenblanco.jpg

Carmen Blanco| Fotografía do blog “Caderno da crítica” http://wp.me/p1a3c5-1uT

Hoxe recorremos a libre senda da historia e decidimos pararnos en Carmen Blanco. Ela chegará o venres 26, ás 20:30h., ao Salón de Actos do Concello de Mañón para intervir con “Vivas en nós. Memoria de mulleres libres  e vida liberada fronte á ditadura”, sobre o xeito en que o golpe de 1936 trucou e maltratou o porvir das “mulleres libres” e da “vida liberada” acadada coa II República.

Carmen Blanco é unha artista da vida ceibe e do amor, unha muller feminista e libertaria aos dous lados do espello. Por un lado, realiza unha labor investigadora plasmada en diferentes ensaios sobre a historia do feminismo e os estudos de xénero relacionado coa literatura -doutora pola USC e profesora titular na Facultade de Humanidades de Lugo, na área de filoloxía galega e portuguesa: Literatura galega da muller (Xerais, 1991); Nais, damas, prostitutas e feirantas (Xerais, 1995); Feministas e libertarias (Meubook S.L., 2010); Luz Pozo Garza: a ave do Norte (Linteo, 2002); ou Casas anarquistas de mulleres libertarias (CNT, 2007). Polo outro é a poeta de Alba de Mulleres (Xerais, 2002), Lobo Amor (Unión Libre, 2011) e a escritora de obras narrativas como Vermella con lobos (Xerais, 2004) ou a complexa Atracción total (Xerais, 2008).

Nas súas propias palabras – en Blanco, C. (2006)”Alicia de los dos lados del espejo”Lectora, 12: 19-23. ISSN: 1136- 5781 D.L. 395-1995.:

Mi objetivo era y es cambiar la vida, cambiar la literatura y cambiar Galicia para que el mundo cambie y mujeres y hombres podamos vivir en paz.

Tras a súa intervención, podemos asistir a un recital poético de Carmen Blanco e Claudio Rodríguez Fer –Premio Galicia Mártir da Fundación Alexandre Bóveda 2014.

Vermellas

Carmen Blanco e Claudio Rodríguez Fer na exposición “Vermellas. Chamábanlles rojas” da que foron autores da parte literaria. Fonte: xornal.usc.es

Ambos coordinan a publicación Unión Libre: Cadernos de vida e culturas dende 1996, con 15 dos seus 20 números editados por Edicións do Castro. Coma eles din na súa páxina web -á que podedes acceder aquí:

UNIÓN LIBRE é un resultado e un proxecto, pero tamén unha realidade: libre unión de persoas e de ideas, de análise e de creación, de memoria documental e de vangarda artística, de investigacións policéntricas e de metodoloxías integrais, de afondamentos nas raíces e de diálogos sen fronteiras, en suma, de vida e culturas a través dun cadernos radicalmente vitais, aínda que só se ofreza neles algúns fragmentos de estudio rigoroso, de creación libre, de memoria activa e quizais, por acaso, de vida liberada.

Dende Unión Libre promoven a iniciativa “Poesía para tod@s”, unha serie de volumes que se reparten de balde en certos eventos e lugares, e que comezou no 2010 con Poemas polas vítimas do 36 en Galicia. Participaron no proxeto ata o de agora María Lopo e Olga Novo.

Claudio Rodríguez Fer preséntasenos como escritor tanto na súa versión de poeta achegándonos a el a través do seu ciclo erótico, do ciclo fílmico con Cinepoemas (Xerais, 1983) ou á triloxía poética sobre memoria que comezou con Lugo Blues, proseguiu con A loita continúa (Xerais,2004) e remata en Ámote Vermella (Xerais, 2009). En canto ao autor narrador atopamos Meta-relato (Xerais, 1988) ou Os paraísos eróticos (Meubook, 2010) con ilustracións de Sara Lamas, artista que colabora habitualmente na obra da parella. Por outro lado, atopamos ao director da Cátedra Valente de Poesía e Estética (USC), feito que deixa ver a súa produción ao arredor do autor galego e doutros máis, como Ánxel Fole ou Uxío Novoneyra.

Agardámovos nesta xornada tan especial.

 

 

Julio Prada nas VI Xornadas “Memoria dun tempo”

 

Cada edición das xornadas “Memoria dun tempo” tenta achegar investigadores, especialistas, actividades e vivencias novas aos habitantes da zona para amosar que nada é imposíbel.

A nosa intención nos sucesivos días é a de ir presentando a aquelas persoas que formarán parte do particular percorrido de Nordés pola historia.

Neste 2016, Julio Prada abre a sexta edición o xoves 25 de agosto ás 20:30h. no Salón de Actos do Concello de Mañón, situado na Praza do Mesón, nº 1, na localidade do Barqueiro.

Mapa

Mapa coa ubicación do Concello de Mañón, no Barqueiro (en amarelo)

A súa intervención comparte título co seu último libro, editado por “Biblioteca Nueva” neste 2016: Marcharon con todo. La represión económica en Galicia durante el primer franquismo.

5774fdf86b4f1-gal2

Julio Prada co seu novo libre, nunha imaxe da Universidade de Vigo

Deste xeito, damos cabida nas xornadas a outro tipo de represión exercida polos golpistas: a económica. Como lle explica Julio Prada a Marcos Pérez Tena nunha recente entrevista para o xornal dixital Praza Pública -que se pode consultar premendo aquí

Dende xullo de 1936 ata 1937 claramente dominan esas multas gobernativas por comportamentos contrarios ao movemento ou por simplemente blasfemar. A partir de xaneiro de 1937 comezan a aplicarse con máis frecuencia as sancións de responsabilidades civís, que en febreiro de 1939 son substituídas polas sancións de responsabilidades políticas, que chegan ata 1945. No caso das subscricións patrióticas, esténdense no tempo dende o mesmo golpe de Estado ata o remate da Guerra Civil e mesmo despois continúan, reconvertidas con outro nome: por exemplo o auxilio de inverno, xestionada por Falanxe, e se non contribuías, eras multado.

Julio Prada é profesor titular na Facultade de Historia do campus de Ourense. Un feito que marca a súa posterior produción investigadora é o nomeamento como “doutor” pola propia Universidade de Vigo coa tese  Ourense, 1936-1939. Alzamento, guerra e represión. Deste xeito, estamos ante un especialista da II República, da Guerra Civil e da represión non só no ámbito máis local da provincia de Ourense, senón tamén no galego e mesmo no ámbito español, como demostra co título La España masacrada: la represión franquista de guerra y posguerra (Alianza,2010). O noso convidado é coordinador do Proxecto de Investigación Interuniversitario Nomes e Voces –acceder aquí– que conforma unha gran base de datos daquelas persoas represaliadas en Galicia durante a contenda.

Outros títulos asociados ao seu nome son: A man invisible do sufraxio. República e eleccións na provincia de Ourense (Obradoiro de Historia de Galicia,2004), A Dereita política ourensá: monárquicos, católicos e fascistas, (1934-1937) (Universidadede Vigo, 2005). Xunto con Juan de Juana teñen realizou, por exemplo, El galleguismo: Historia y Textos. De los orígenes a la Declaración de Barcelona (Obradoiro de Historia de Galicia, 2002). Entre as súas últimas publicacións tamén atopamos a obra colectiva No sólo represión. La construcción del franquismo en Galicia (Biblioteca Nueva,2015) e os artigo “De dónde venimos y hacia dónde vamos…La derecha gallega entre la transición y la consolidación de la democracia” (Historia del Presente, 2015) como exemplo da seu quefacer sobre a Transición.

E ata aquí a nosa aportación por hoxe. Dende Nordés agardamos que participedes nestas xornadas feitas especialmente para vos.

 

 

 

VI Xornadas “Memoria dun tempo”

XORNADAS DEF. DEF.

Como cada verán dende o ano 2012 chegan as xornadas “Memoria dun tempo” que organiza Nordés, e que teñen como temática xeral a divulgación de feitos históricos e sociais do século XX, e particularmente os da época da II República, a Guerra Civil e o Franquismo.

Este ano celebraranse os días 25, 26 e 27 do presente mes de agosto, e tódolos actos terán lugar no Barqueiro (Mañón), aínda que en distintos lugares como ben poderán ver no cartel que vai adxunto a este texto, e que agora pasamos a comentar.

Contamos para abrir as xornadas nesta VI edición con Julio Prada, profesor de Histórica Contemporánea na Universidade de Vigo, quen nos presentará a que é a súa derradeira publicación: “Marcharon con todo. A represión económica en Galicia durante o primeiro franquismo”. Será o xoves 25 ás 20:30 no salón de actos da Casa do Concello de Mañón ( Praza do Mesón. O Barqueiro)

O venres 26 temos un acto estructurado en dúas partes. A primeira consistirá nunha charla de Carme Blanco, escritora, poeta e profesora na Universidade de Santiago: “Vivas en nós. Memoria de mulleres libres e vida liberada fronte a ditadura” . A segunda parte concretarase nun recital poético de Carme Blanco xunto co tamén poeta Claudio Rodríguez Fer. Será ás 20:30 no mesmo sitio que o acto do xoves.

Para o sábado 27 Nordés programa actos diversos que escomenzarán ás 13:00 coa IV Homenaxe aos republicanos e libertarios que terá lugar na Ponte Vella do Barqueiro. Acto no que se chama á participación de tódalas persoas que queiran aportar cos seus textos, lembranzas, etc.

Posteriormente haberá un xantar de amizade ó prezo de 20 € no Restaurante “A Goleta”, pero dado que as prazas son limitadas (25), convén anotarse canto antes chamando ó 653756454 (Ricardo)

Xa ás 20:30, e outra vez no salón de actos da Casa do Concello de Mañón (O Barqueiro) proxectarase o documental de Xosé Abad “A pegada dos avós”, que fala de cómo un grupo de rapaces e rapazas de Bacharelato intentan comprender o drama da guerra civil, da represión e a ditadura facendo unha laboura de investigación “coñecendo de primeira mán o que non ven nos libros”.

E como peche destas VI Xornadas, qué millor que forma de rematar que cun recital de Miro Casabella, cantautor que fora parte do colectivo Voces Ceibes que tanta importancia tivo para a música galega, e que nos deleitará coas súas cancións de antes e máis de hoxe. Tamén no escenario contaremos con Andrés Rodríguez, quen xa ven sendo un clásico nestas xornadas, e que fará un percorrido musical pola historia das produccións de distintos cantautores. O recital será no novo local do “Bar Queiro”, na Estrada a Bares (Rúa Manuel Cora) nº 7, a partires das 23:00 hras.

Agardamos que o programa sexa do seu interese e hónrennos coa súa visita.

Presentacións das VI xornadas “Memoria dun tempo”

Nordés presentará as VI xornadas “Memoria dun tempo” en Ferrol e Espasante. Os actos terán lugar os días 16 e 17 de agosto con dous formatos distintos. A intención destas presentacións é a de dar a coñecer a un maior número de público esta iniciativa de recuperación da memoria histórica que, dende hai xa máis de 5 anos, ven organizando Nordés no concello de Mañón, ao cal se engade agora nesta edición o de O Vicedo.

As xornadas “Memoria dun tempo” buscan recuperar feitos e persoaxes históricos dun período que non comprende tan só os anos das II República e a Guerra Civil, senón que se adentra tamén no da posguerra e a Transición. Todo isto a través das conferencias de expertos e expertas nos diferentes temas e tamén mediante a proxección de películas e documentais, música en directo, teatro, poesía, testemuñas e todo canto poida servir para conseguir o obxectivo citado anteriormente.

En Ferrol contaremos coa proxección do documental de Jorge Gil “Ferrol 1936”, onde se recolle o sucedido nesta cidade entre o 18 e o 22 de xullo: o golpe, a represión,etc. Nel interveñen historiadores como Xosé Manuel Suárez e Eliseo Fernández, quen será o moderador da mesa redonda posterior. Nela, intervirán Bernardo Máiz e Rafael Permuy para falar do papel de Ferrol como base naval e como centro represivo.

Presentación Ferrol

Ao día seguinte, mércores 17, en Espasante, no Bar de Fredi, contaremos con Eliseo Fernández para falar do sindicalismo mariñeiro no Ortegal durante a II República. E a continuación, Andrés Rodríguez deleitaranos coa súa voz.

Presentación Espasante 3

 

Dende Nordés convidamos a todas as persoas interesadas a que veñan ás presentacións das xornadas e tamén ás mesmas, que terán lugar os días 25, 26 e 27, tamén de agosto, e das cales daremos máis información en breve.

Para coidar o futuro, Memoria

(Texto de Manoel Ucha Díaz sobre as V Xornadas Memoria dun Tempo)

Nueva imagen 4Na igrexa de Ambos Sores, o autor do texto na marxe esquerda da fotografía escoitando a Bernardo Penabade -na marxe dereita-, durante o roteiro do sábado 22 de agosto de 2015 para coñecer as circunstancias do chamado “O crime de Ambosores”

Plasmar sobre papel sensacións e sentimentos non é tarefa doada, tampouco é sinxelo o labor da xente, boa e xenerosa, do colectivo NORDÉS, para levar a memoria ao lugar que lle corresponde.

Falar de memoria é sempre emocionante, mais cando se fai co agarimo, a xenerosidade e a dignidade  coa que NORDÉS transmite, convértese en especial. Recordar dende o respecto aos sentimentos encontrados de veciños e veciñas, coñecemento e investigación exhaustiva dos feitos destaca nunha sociedade egocéntrica que nada debe ou nada pensa que se debe ás loitadoras do pasado.

Non son persoa fácil de emocionar, mais o día que pasei rodeado da xente da Faladora non será sinxelo de esquecer, simplemente pola súa esencia e tenrura, por sentimentos que me abraiaron, escoitando e descubrindo historias, sintetizando dende uns feitos individuais, con nome e apelidos nalgúns casos, o que a tormentosa ditadura falanxista supuxo para aquela sociedade e como poder debuxar nunha liña continúa no tempo a súa influencia no presente. A memoria, non é outra cousa que coidar o futuro.

Nunha sociedade cruel, botarate e hipócrita, onde o valor das cousas importa máis que o valor dos sentimentos, parece incrible atopar un raio de ilusión compartida por mudalo todo, mais ese cambio non será tal se non buscamos a orixe do seu problema, investigamos e reivindicamos a vida (ou a morte) de cada persoa loitadora pola democracia, pola liberdade e polos dereitos universais. Nese mesmo intre poderemos comezar a construír un lugar mellor. Sen memoria, nada serve.

Ben valeu a pena os máis de douscentos sesenta quilómetros, as tres horas, inhóspitas estradas e máis curvas das necesarias que nos separan dende as “Terras do Condado” ata as “Terras da Faladora”, co desexo de gozar, como case sempre coa miña compañeira de viaxe, dun lugar fermoso, de agradábeis reencontros e coñecer as Xornadas sobre a Memoria dun Tempo.

Da organizadora, a Asociación de Desenvolvemento das Terras da Faladora NORDÉS, algo coñecía, de oídas e de lectura. Aínda sendo socio por empatía, o contacto do que contaba era, un contacto frío, a través da pantalla do meu ordenador, seguidor nas redes sociais, mais iso que parecía suficiente, non o era. Coñecín a súa xenerosidade, a súa ledicia e o seu traballo, e agora só lles quero agradecer a iniciativa e alentalos a continuar, que nos momentos de fraqueza recorden, que sen a súa dedicación e o seu amor pola verdadeira xustiza, a memoria, o mundo sería un cachiño peor.

Soamente unha última cousa: Graciñas!

“Hai que recuperar, manter e transmitir a memoria histórica, porque empézase polo esquecemento e termínase pola indiferenza” José Saramago.

Manoel UD

Manoel Ucha Díaz (Ponteareas, 1990) é enxeñeiro técnico forestal pola Universidade de Vigo, con curso Erasmus na República Checa. Logo de traballar para a citada universidade, realizou o Mestrado en Profesorado de Educación Secundaria Obligatoria e Bacharelato.

Viaxe ao Nordés

(Texto de Saínza González Boente sobre as V Xornadas Memoria dun Tempo)

SaínzaA autora do texto na Igrexa de Ambosores durante a explicación que levaban a cabo Bernardo Penabade, mestre no IES Perdouro de Burela, e o señor Lino Pena,  sacristán da igrexa, durante a celebración do roteiro didáctico “O Crime de Ambosores”, o sábado 22 de agosto.

Aqueles que non recordan a súa Historia, están condenados a repetila.

George Santayana

As V Xornadas Memoria dun Tempo, organizadas por Nordés, son as primeiras ás que asistín na miña corta vida, mais seguro que non serán as últimas. Nesta ocasión, só foi posible asistir a unha xornada, polo que o meu relato versa exclusivamente sobre o sábado. O longo camiño que emprendemos dende Ponteareas tivo a súa   recompensa. A proximidade e o entusiasmo co que os integrantes da asociación da Faladora transmiten a súa mensaxe é conmovedora e apaixoante, e lévate a sentir envexa da poboación desta xeografía  que  ten  a sorte  de  contar  cunhas  persoas tan comprometidas coa súa realidade.

Atopámonos cun tema díficil. A memoria non é querida por todas as partes. A sinxela predisposición de recordar remove vellas feridas que, triste e vergonzosamente, non están pechadas. Aínda agora son moitos os que insisten en manter os medos que conduciron anos atrás, ao silencio. As persoas que viviron nun clima constante de violencia continúan  receosas das repercusións.  Neste  clima  de escurantismo, é loable o labor desenvolvido por organizacións como Nordés. E a súa forma de traballar, en baixiño e sen causar  molestia,  cercana ao espectador,  é  admirable.  Sen  memoria,  non saberiamos quen somos.  Sen  memoria  non  entenderiamos por  que somos.  Sen o recordo da memoria non podemos construír un mellor futuro. Nos tempos que vivimos, a práctica da mesma é fundamental, e polo tanto, a existencia de asociacións deste tipo tamén.

A  forma  empregada  para  transmitir  a  mensaxe  paréceme  a máis  correcta. Achegando á persoa interesada ao lugar dos feitos e contando coa presenza das testemuñas vivas, fundamentais no exercicio memorístico. O roteiro foi exemplo da proximidade e o cariño co que se contan estas pequenas historias da Historia. E sen esquecermos a reivindicación do papel das mulleres na resistencia antifranquista de Galicia, unha comunidade que habitualmente se entende como pasiva, pero que en realidade non o foi. A introdución da perspectiva de xénero é case obrigada na sociedade case deshumanizada de hoxe. Día a día asistimos á violencia machista que non se materializa unicamente nos asasinatos, senón tamén na eliminación das reivindicacións. E nesta coxuntura non debemos deixar de ensinar que as mulleres nin fomos invisibles no pasado, nin o somos no presente, e grazas a isto, non o seremos no futuro. Polo tanto, felicito a aquelas persoas que decidiron incoporar a figura da muller loitadora nas súas actividades.

Nada máis, NORABOA! polo enorme traballo que realizastes, e realizades diariamente, para o desenvolvemento das Terras da Faladora. Grazas por axudar a crear unha sociedade máis xusta, pois sen o recordo do pasado estariamos hipotecando o futuro. Que continúe o traballo.

Ponteareas,setembro de 2015

Saínza G. Boente

Nueva imagen 1A autora do texto – situada no límite esquerdo da fotografía- escoitando, con outros participantes, as explicacións de Bernardo Penabade -no centro da imaxe- sobre o roteiro  do “Crime de Ambosores”, xusto no camiño cara o lugar da Ribeira.

Saínza González Boente (Xinzo-Ponteareas, 1992) é graduada en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela e futura mestra, contando co Máster Universitario en Profesorado de Educación Secundaria Obligatoria e Bacharelato.

Da xustiza e do social, Secundino

(Texto íntegro de Luis Real, lido por Sara B. González Rivera  na Ponte do Barqueiro o día 21 de agosto de 2015)

5622_218290074996499_178987719_nLuis Real, autor deste texto, na I Homenaxe a Republicanos e Libertarios no ano 2013

Nestes últimos días coñeceuse a nova de que, por fin e aínda que a título póstumo, o Concello de Mañón ía poñerlle a unha rúa o nome de Secundino Rivera.

O Barqueiro, berce do noso pintor máis universal, que xa tiña unha rúa nun pobo de Madrid -Olmeda de las Fuentes- recoñecerá deste xeito a súa obra e traxectoria, intensamente marcada por feitos pasados na súa nenez.

Non podemos esquecer que Secundino Rivera era fillo de José Rivera Vieiros, carpinteiro e promotor do sindicato da Industria Pesqueira da CNT neste pobo, que participou e foi ferido no intercambio de disparos producido no Barqueiro en xullo do 36 e que foi fusilado en Ferrol o 17 de abril de 1937.

Secundino  tampouco o esqueceu. El mesmo dicía nun dos seus poemas:

Así que sin nuestro padre,

José Rivera,

quien fuera fusilado cuando yo contaba sólo cinco años,

la vida era poco menos que imposible.

 

Mi padre dejó un vacío que ha persistido siempre. 

O que se se lle poña agora o nome de Secundino Rivera a unha rúa non é, polo menos para quen isto escribe, un acto de xustiza divina -na que non creo por ser ateo- nin de xustiza institucional -na que tampouco creo como ser humano que son- senón de xustiza social, a única que anhelo como libertario.

Faise xustiza ao pintor polo seu traballo. Faise xustiza ao veciño por levar o nome do Barqueiro polo mundo adiante. Faise xustiza ao fillo do represaliado por vencer os atrancos que lle puxeron para lograr ser alguén. Faise xustiza aos seus irmáns xa falecidos, José e Claudio, e ao resto da súa familia.

SRIVERA1Secundino Rivera, pintor, escultor, poeta. O artista nunha foto de arquivo da fonte: http://daleunamano.org.ve/artistas/secundino-rivera/

Para nós é un paso máis. O nome de Secundino Rivera nunha placa dunha rúa deste concello dános folgos para seguir esixindo -igual que facíamos por ese recoñecemento ao noso veciño- que neste mesmo lugar, a carón deste monolito, figuren canto antes todos os nomes. Os nomes de todos aqueles que, como foi o caso de José Rivera Vieiros, pai de Secundino Rivera, foron asasinados do e no Concello de Mañón polas autoridades franquistas.

Queremos todos os nomes, e querémolos xa!

Moitas grazas

Luís Real

Luís Real (O Barqueiro, 1970), licenciado en Historia pola UNED, é integrante da Asociación Nordés, impulsor das xornadas Memoria dun Tempo no 2011 e un dos organizadores das seguintes edicións.

——————————-

A exposición/homenaxe de Secundino Rivera, organizada polo Concello de Mañón, estará aberta durante o venres 4, sábado 5 e domingo 6 de setembro no Salón de actos do mesmo, no Barqueiro, na Praza do Mesón. Alí poderán falar coa súa compañeira, María Ruíz de Rivera.

Horario: venres 4, de 17:00 a 20:00 horas; sábado 5 e domingo 6, das 12:00 ás 13:30 horas, de mañá, e das 19:00 ás 20:30 horas, de tarde.

Achegádevos!